به ضعیف شدن ناحیه ای از دیواره رگ های خونی آنوریسم می گوییم که در نتیجه آن شاهد عریض شدن بیش از ۵۰ درصدی اندازه رگ ها هستیم و این یک وضعیت نرمال نیست.

آنوریسم ممکن است در هر رگ خونی به وجود بیاید، اما معمولا شاهد پدیدار شدن آن در یک شریان هستیم و کمتر در رگ های ورید به وجود می آید. آنوریسم ممکن است در نواحی مختلفی از بدن به وجود بیاید، به عنوان مثال رگ های خونی مغز، آئورت (بزرگترین شریان خونی در بدن)، گردن، روده ها، کلیه ها، رگ های درون پا (آنوریسم های ایلیاک ، فمورال و پوپلیتال) و همچنین طحال.

شایع ترین ناحیه برای به وجود آمدن آنوریسم در بدن، آئورت است که خون حاوی اکسیژن را از قلب به نواحی مختلف بدن حمل می کنند. آئورت قفسه سینه یکی از بخش های این شریان است که در سینه قرار دارد. یک ناحیه دیگر از آئورت نیز در بخش شکم فرد قرار گرفته است. امکان دسته بندی کردن آنوریسم بر اساس ناحیه، شکل و علت شکل گیری آن وجود دارد.

شکل آنوریسم جوری است که به راحتی می توان آن را در بدن افراد تشخیص داد. رایج ترین نوع آنوریسم به شکلی است که بیرون زدگی و باد کردن رگ در تمام نواحی آن اتفاق بیوفتد که به ان فوزیفورم گفته میشود. نوع دیگری از آنوریسم وجود دارد که باد کردن رگ و بیرون زدگی آن تنها در یک سمت رگ اتفاق می افتد که به آن ساکولار گفته میشود.

آنوریسم آئورت

آنوریسم جدا کننده نوعی از آنوریسم است که با یک پارگی در دیواره شریان خونی به وجود می آید و سه لایه اصلی دیواره را از هم جدا می کند و دیگر شاهد عریض شدن شریان نخواهیم بود.

از آن جایی که احتمال رشد آنوریسم در کنار تضعیف شدن ادامه دار دیواره شریان خونی وجود دارد، ممکن است نیاز به عمل جراحی باشد. جلوگیری از پارگی آنوریسم یکی از اهداف درمان به حساب می آید.

هر چه یک آنوریسم بزرگتر شود، ریسک پارگی و متلاشی شدن آن نیز بالاتر می رود. در این صورت ممکن است مشکل خون ریزی غیر قابل کنترل به وجود آمده و این مشکل می تواند منجر به فوت بیمار شود.

علل به وجود آمدن آنوریسم چه هستند؟

آنوریسم ممکن است در اثر فاکتور های متعددی به وجود بیاید و در نتیجه آن شاهد به هم خوردن ساختار سازماندهی شده ( پروتئین ها) دیواره آئورت هستیم. این پروتئین ها در واقع مسئول پایدار نگه داشتن دیواره شریان های خونی هستند.

علت دقیق شکل گیری آنوریسم هنوز به شکل دقیق مشخص نشده است. آترواسکلروز (سخت شدن شریان های خونی در اثر یک ماده چسبناک به اسم پلاک) به عنوان یکی از عوامل مهم و تاثیرگذار در ایجاد آنوریسم شناخته می شود.

فاکتور های ریسکی و پیش زمینه به وجود آمدن آنوریسم در شریان های خونی شامل لیست زیر می شوند ( که البته تعداد آن ها بیشتر بوده و محدود به لیست ما نیستند):

⭕ سن بالا

⭕ مرد بودن

⭕ تاریخچه خانوادگی

⭕ فاکتور های ژنتیکی

⭕ هایپرلیپیدمی ( چربی ها و کلسترول در داخل خون)

⭕ هایپرتنشن ( فشار خون بالای افراد)

⭕ سیگار کشیدن

⭕ دیابت

⭕ چاقی

دیگر علل خاص مربوط به شکل گیری آنوریسم ها مرتبط به ناحیه ای می شوند که شاهد به وجود آمدن آنوریسم در آن هستیم. در ادامه مثال هایی از آنوریسم در بدن و علل شکل گیری آن ها را آورده ایم که البته این لیست نیز محدود به جدول مقاله ما نمی شود:هایپرلیپیدمی

نوع آنوریسم در بدن

علل شکل گیری آنوریسم

آنوریسم آئورت در ناحیه شکم ( AAA )

 آترواسکلروز (خصوصا در بخش آئورت شکمی در زیر کلیه ها ، به نام آنوریسم )

اختلالات ژنتیکی

عفونت

آنوریسم مغزی

مادرزادی (هنگام تولد)

فشار خون بالا

آترواسکلروز

 ضربه مغزی

آنوریسم شریان Iliac مشترک

آترواسکلروز

بارداری

عفونت

تروما بعد از جراحی کمر یا لگن

انوریسم شریان فمورال و پوپلیتیال

آترواسکلروز

ضربه

اختلالات مادرزادی

علائم و نشانه های مربوط به آنوریسم چه هستند؟

آنوریسم رگ های بدن ممکن است بی علامت باشند و یا گاهی اوقات نشانه های خاصی را از خود بروز دهند. علائم مربوط به آنوریسم شریان های خونی به محل آن در بدن بستگی دارند.

از جمله علائمی که ممکن است به دلیل وجود آنوریسم به وجود آیند می توان به موارد زیر اشاره داشت:

نوع مخصوص آنوریسم

علائم مربوط به نوع مورد نظر از آنوریسم

آنوریسم آئورت شکمی ( AAA )

درد دائمی در ناحیه شکم، پایین کمر و یا کشاله ران

آنوریسم مغزی

درد ناگهانی و شدید سر، حالت تهوع، استفراغ، مشکل دید و بینایی، از دست دادن هوشیاری

آنوریسم مشترک ایلیاک

درد در ناحیه پایین شکم، کمر و کشاله ران

آنوریسم شریان فمورال و پوپلیتیال

ضربان نبض شریانی که کاملا قابل حس شدن هستند و در ناحیه کشاله ران (شریان ران) یا در قسمت پشتی زانو (شریان پوپلیتال) هستند ، درد در پا ، زخم در پا یا پایین ساق

علائم مربوط به آنوریسم ممکن است شبیه به دیگر مشکلات بدنی و بیماری ها باشند. همیشه جهت تشخیص صحیح و اطمینان حاصل کردن از شرایط با یک پزشک در ارتباط باشید.

آنوریسم چگونه تشخیص داده می شود؟

برای تشخیص محل آنوریسم در بدن از آزمایش های متعددی استفاده می شود. علاوه بر بررسی کامل تاریخچه پزشکی فرد و معاینات فیزیکی،‌ پروسه های تشخیصی برای آنوریسم ممکن است شامل یک یا چند مورد از آزمایشات زیر باشد:

آزمایش سی تی اسکن

این پروسه تشخیصی مبتنی بر تصویر برداری بوده و از ترکیب اشعه های ایکس ری در کنار فناوری رایانه استفاده می کند تا تصاویری افقی و عمودی از بدن تهیه شود. آزمایش سی تی اسکن تصاویر بسیار دقیقی از نواحی مختلف بدن نظیر استخوان ها، عضلات، چربی ها و ارگان ها را تولید و در اختیار تیم پزشکی قرار می دهد. سی تی اسکن به نسبت آزمایش های استاندارد ایکس ری دقیق تر است.

آزمایش ام آر آی

این آزمایش از ترکیب آهنرباهای بزرگ، فرکانس های رادیویی و یک رایانه استفاده می کند تا بدین وسیله تصاویری با جزئیات بالا از ارگان ها و ساختار درون بدن تهیه شود.

آزمایش اکوکاردیوگرام (اکو )

ساختار و کارکرد قلب در این آزمایش به وسیله امواج صوتی ارزیابی می شود. این امواج بر روی سنسور های الکترونیکی ضبط می شوند و در نهایت تصویری زنده از قلب و امواج آن تولید خواهد شد.

آرتریوگرام (آنژیوگرافی)

این آزمایش یک تصویر ایکس ری از رگ های خونی تولید می کند.این تصاویر برای بررسی مشکلات مختلف از قبیل آنوریسم، تنگی رگ های خونی یا انسداد آن ها مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرند. در این آزمایش یک ماده رنگی مخصوص از طریق لوله باریک و انعطاف پذیری وارد شریان بدن می شود. به کمک همین رنگ مخصوص، رگ های خونی در داخل آزمایش ایکس ری قابل مشاهده می شوند.

سونوگرافی

آزمایش سونوگرافی از امواج صوتی با فرکانس بالا و رایانه استفاده کرده و تصاویری از رگ های خونی، بافت ها و ارگان های بدن را تولید می کند. از سونوگرافی برای نمایش ارگان های درون بدن در حین فعالیت خود، استفاده می شود؛ سپس می توان گردش خون در نواحی مختلف و رگ ها را ارزیابی نمود.

روش درمانی آنوریسم چیست؟

روش درمانی دقیق و مناسب توسط پزشک و بر اساس شرایط زیر تعیین می شود:

⭕ سن ، سلامت بدنی و سابقه پزشکی شما

⭕ میزان بیماری (محل ، اندازه و سرعت رشد آنوریسم)

⭕ علائم و نشانه های شما

⭕ تحمل و واکنش بدن شما نسبت به داروها یا روش های درمانی خاص

⭕ انتظارات برای دوره بیماری

⭕ نظر یا اولویت شما

گزینه های درمانی آنوریسم در بیماران شامل موارد زیر می شوند:

چکاپ دوره ای با سونوگرافی

این روش ها اندازه و میزان رشد آنوریسم را هر ۶ تا ۱۲ ماه ارزیابی می کنند و به نوعی یک رویکرد مراقبتی برای آنوریسم های کوچکتر هستند.

کنترل یا اصلاح عوامل خطر

مراحلی از قبیل ترک سیگار ، کنترل قند خون در صورت دیابتی بودن فرد ، کاهش وزن در هنگام اضافه وزن یا چاقی و کنترل چربی در رژیم غذایی ممکن است به کنترل پیشرفت آنوریسم کمک کنند.

دارو

داروها می توانند عواملی مانند هایپرلیپیدمی (افزایش سطح چربی ها و کلسترول خون) و یا فشار خون بالا را کنترل کنند.

عمل جراحی

۱- ترمیم باز آنوریسم

در این نوع از عمل جراحی یک برش پوستی برای دسترسی به انوریسم و ترمیم آن داده می شود.

عمل آنوریسم

این نوع از عمل جراحی به عنوان روش درمان استاندارد برای ترمیم آنوریسم آئورت شکمی شناخته می شود. برای ترمیم آنوریسم از لوله های خاص استوانه مانند استفاده می شود. این لوله ها توسط مواد مختلفی از قبیل داکرون ( پیوند مصنوعی پلی استر نساجی ) یا پلی تترا فلورو اتیلن ساخته می شوند. این پیوند به رگ خونی مورد نظر دوخته می شود و بین دو سر سالم شریان قرار خواهد گرفت. 

۲- ترمیم آنوریسم به روش اندوواسکولار (EVAR)

این نوع از جراحی روشی است که با هدایت اشعه ایکس و ابزار های خاص طراحی شده برای آنوریسم پیگیری می شود. این روش تنها به برش های کوچک در کشاله ران نیاز دارد. با استفاده از ابزارهای ویژه اندوواسکولار و تصاویر اشعه ایکس برای راهنمایی، استنت گرافت مورد نظر از طریق شریان فمور وارد شده و در آئورت تا محل آنوریسم پیش خواهد رفت. 

ترمیم آنوریسم

استنت-گرافت یک نوع استنت است که با نوع خاصی پارچه ظریف دوخته شده است و بنابراین مانع خروج خون از استنت-گرافت و ورود ان به ساک انوریسم میشود.

سودوانوریسم یا انوریسم کاذب چیست؟

سودوانوریسم یا آنوریسم کاذب به گشادشدگی موضعی عروق بدن گفته میشود که بر خلاف انوریسم حقیقی هر سه لایه جدار شریان را ندارد و بنابراین در خطر بیشتری برای پاره شدن و خونریزی ناشی از آن قرار دارد. پاره شدن سودوانوریسم اورژانس جراحی عروق به حساب میاید؛ زیرا خونریزی ناشی از ان ممکن است به فوت بیمار بیانجامد.

انوریسم نوعی از گشادشدن عروق است که در ان تمامی سه لایه طبیعی شریان، حفظ میشود ولی در آنوریسم کاذب، گشادشدگی رگ یک یا دو لایه از جدار عروق میباشد و یا بطور کل، تنها بافت التهابی ان را احاطه کرده است و اثری از جدار طبیعی عروق نیست.

این نوع سودوانوریسم ها معمولا بر اثر ایجاد سوراخ کوچکی در رگ و خروج اهسته خون از آن بوجود می آیند. در این حالت، بافت التهابی به تدریج اطراف خون خارج شده را میگیرد و یک توده که با شریان در ارتباط است، را شکل میدهد؛ به دنبال آن خون بصورت رفت و برگشتی به داخل سودوانوریسم میرود و خارج میشود.

علائم آنوریسم کاذب

علایم سودوانوریسم میتواند در هر جای سیستم عروقی بدن شکل گیرد و بطور شایعتر منشا شریانی(سرخرگ) دارد تا وریدی(سیاهرگ). اگر سودوانوریسم کوچک باشد، شاید هیچگونه علامتی ایجاد نکند و بصورت اتفاقی به دلایل دیگری هنگام تصویربرداری از بدن نظیر سونوگرافی یا سی تی اسکن کشف شود.

سودوانوریسم های بزرگتر بصورت یک توده ضربان دار خود را نشان میدهند.این توده معمولا به دلیل فشار بر اعصاب و پوست، دردناک است، هر چند بی درد بودن آن تشخیص آنوریسم کاذب را زیر سوال نمیبرد. در محل سودوانوریسم ممکن است پوست قرمز،دردناک و ملتهب باشد که نشانه سودوانوریسم عفونی است.

سودوانوریسم های عمقی اندام ممکن است بدون علامت در محل، با زخم انگشتان پا خود را نشان دهند؛ چرا که لخته های ریزی به مویرگهای انگشتان پا میفرستند که باعث انسداد عروق میشوند. همچنین این نوع سودوانوریسمها میتوانند باعث ادم (ورم) شدید اندام شوند.  انسداد عروق منجر به نرسیدن خون که حاوی اکسیژن و مواد غذایی است به بافتهای انتهایی می گردد و در نهایت بافت از بین رفته و زخم ایجاد می شود.

تشخیص آنوریسم کاذب

در معاینه سودوانوریسم در لمس، یک توده ضربان دار به دست میخورد و پزشک در سمع با گوشی پزشکی برویی میشنود که نوعی صدا ناشی از حرکت رفت و برگشتی خون به داخل سودوانوریسم است.

۱- سونوگرافی کالر داپلر

روش تشخیصی سونوگرافی کالر داپلر شریانی اولین اقدام تشخیصی برای شک به سودوانوریسم میباشد.در سونوگرافی کیسه سودوانوریسم با جریان خون رفت و برگشتی به آن دیده میشود. از سونوگرافی جهت تعیین سایز آنوریسم کاذب و بررسی امکان درمان های غیر تهاجمی استفاده می شود.

۲- سی تی آنژیوگرافی

روش دیگر تشخیص آنوریسم کاذب،  انجام سی تی انژیوگرافی است که آناتومی عروق را نشان می دهد.

علت آنوریسم کاذب چیست؟

کاتتر آنژیوگرافی

اتیولوژی(علل) در حال حاضر شایعترین علت سودوانوریسم کاتتریزاسیون شریانی میباشد. وقتی در آنژیوگرافی برای دستیابی به شریان:

❌ چند بار سوزن به داخل شریان برده شود

❌ از شیت هایی با سایز بزرگ استفاده شود

❌ و یا پشت شریان سوراخ شود

احتمال ایجاد سودوانوریسم زیاد است. شایعترین محل ایجاد سودوانوریسم ناشی از انژیوگرافی در ناحیه کشاله ران می باشد. علت شایع دیگر برای سودوانوریسم، تروما مثل چاقو خوردگی، اصابت گلوله و یا شکستگی استخوان با جابجایی است.

تروما ممکن است بصورت حاد، منجر به سودوانوریسم شود و بنابراین می بایست بیمار بلافاصله به اورژانس مراجعه کند. این نوع بیماران، اورژانس جراحی عروق می باشند و باید بلافاصله درمان مقتضی بر روی آنها صورت گیرد؛ چرا که شانس پاره شدن انها و ایجاد خونریزی تهدید کننده حیات خیلی زیاد است. بسیاری از بیماران سالها پس از تروما با یک توده ضرباندار مراجعه میکنند که همان سودوانوریسم مزمن است. از علل دیگر سودوانوریسم میتوان به عفونت،واسکولیت و بیماریهای التهابی اشاره کرد.

عوارض سودوانوریسم

سودوانوریسم اگر درمان نشود ممکن است عوارض ناگواری مثل پاره شدن و ایجاد خونریزی فعال شریانی ایجاد کند. از دیگر عوارض آن، ایسکمی ارگان انتهایی با فرستادن میکروامبولی (لخته های ریز) است که بر حسب مکان منجر به سکته مغزی، نارسایی کلیوی، نارسایی کبد، ایسکمی مزانتر (سیاه شدن روده) و گانگرن انگشتان پا شود.

اثر فشاری سودوانوریسم بر ورید کناری منجر به ترومبوز ورید عمقی و امبولی ریوی می شود. میزان بروز دقیق سودوانوریسم مشخص نمیباشد با این حال میزان بروز سودوانوریسم پس از انژیوگرافی قلبی در ناحیه فمورال را بین ۵ تا ۸٪ گزارش کرده اند.

درمان آنوریسم کاذب

جراح عروق باید از بین روش عمل جراحی باز و یا اندوواسکولار با توجه به مکان سودوانوریسم یکی را انتخاب کرده و به بیمار خود پیشنهاد دهد.

  • عمل باز آنوریسم کاذب

روش باز با برش پوستی در محل سودوانوریسم، گرفتن کنترل از شریان، رزکسیون سودوانوریسم و ترمیم شریان انجام میشود.

  • اندوواسکولار

در روش اندوواسکولار یک استنت گرافت (نوعی لوله توخالی از جنس فلز توری شده و پارچه پیچیده شده) از طریق آنژیوگرافی در محل سودوانوریسم قرار داده میشود تا سودوانوریسم از جریان خون خارج شود.

[wp_ulike]
دکتر رضا مطلوب فوق تخصص جراح عروق

دکتر رضا مطلوب فوق تخصص جراح عروق

دکتر رضا مطلوب، دارای تخصص جراحی عمومی و فوق تخصص جراحی عروق و اندوواسکولار از دانشگاه علوم پزشکی تهران می باشد.

نظر خود را بنویسید

مشخصات شما منتشر نخواهد شد. فیلد هایی که با * مشخص شده اند را باید تکمیل کنید.

زنبیل خرید