پیشگیری از قطع عضو پا در بیماران دیابتی [جنگ با PAD]

بیماری شریان محیطی (PAD) یک از  بیماری های عروق محیطی پا است که به دلیل باریک ‌شدن یا مسدود شدن شریان‌های پا در نتیجه تجمع چربی یا پلاک ایجاد می‌شود. در این بیماری جریان خون در پاها کاهش می‌یابد. بیماران مبتلا به دیابت در خطر بیشتری برای ابتلا به PAD هستند. یکی از هر سه دیابتی بالای ۵۰ سال، PAD دارد.

ابتلا به دیابت و بیماری عروق محیطی پا مشکلی جدی است. خطر حمله قلبی و مرگ در سنین پایین در افرادی که مبتلا به هر دوی این بیماری‌ها هستند، بسیار بالاتر است. بسیاری از افراد مبتلا به دیابت، حسی در پای خود نداشته و ممکن است بدون هیچ علامتی PAD هم داشته باشند. به دلیل کاهش جریان خون در PAD، ترمیم زخم دیرتر صورت گرفته و همین، خطر قطع عضو را بالاتر می‌برد.

در صورتی که هر یک از علائم زیر را دارید فورا با متخصص عروق پا مشورت کنید:

  • خستگی، رخوت و درد در پاها، ران‌ها یا باسن که با راه رفتن ایجاد شده و با استراحت بهتر می‌شود.
  • درد پا یا انگشتان پا که با خواب تداخل دارد.
  • زخم‌های پوستی در پاها و انگشتان پا که دیر خوب می‌شود.

بیشتر افراد هیچ علامتی ندارند. در کتاب های پزشکی موجود بیان شده است که افراد مبتلا به دیابت بالای ۵۰ سال باید تحت بررسی برای بیماری های عروقی پا قرار بگیرند. البته افراد دیابتی زیر ۵۰ سال در کنار سایر عوامل خطر مانند: سیگار کشیدن، فشار خون بالا و مشکلات کلسترول هم باید مورد بررسی قرار گیرند.

ابتدا نبض پاها بررسی شده و ممکن است تست شاخص قوزک پا-بازو (ABI) هم انجام شود. در این روش با استفاده از امواج صوتی جریان خون در شریان‌ها اندازگیری می‌شود و جریان خون شریانی پاها با بازو مقایسه می‌شود. سایر تست‌ها برای تشخیص بیماری عروقی پاها شامل اندازگیری فشار خون در پاها، انگشتان پا (TBI) و جریان خون شریانی با فراصوت است.

چه اقداماتی برای کنترل دیابت و PAD لازم است؟

کنترل فشار خون

خبر خوش اینجاست که اقداماتی جهت پیشگیری از آسیب عروقی و کاهش خطر حمله قلبی و از دست دادن اندام وجود دارد که شامل کنترل سطح قند خون و سایر عوامل خطر بیماری‌های قلبی است. مراحل مهم در مورد دیابت که به آن ABC دیابت گفته می‌شود شامل:

A: تست A1C برای سنجش متوسط قند خون در ۲ الی ۳ ماه گذشته

B: کنترل فشار خون

C: کنترل کلسترول

باید موارد بالا را به سطح مطلوب برسانید و این کار را به کمک برنامه‌ای که پزشک متخصص در اختیارتان می‌گذارد انجام دهید.

موارد زیر به کنترل ABC دیابت و کاهش خطر حمله قلبی، سکته و قطع عضو کمک می‌کند:

✅ روزانه فعالیت فیزیکی منظم داشته باشید

✅ وزن خود را در محدوده طبیعی حفظ کنید

✅ در صورت تجویز دارو، به طور مرتب از آن‌ها استفاده کنید

✅ سیگار نکشید

✅ از دکتر عروق پا در مورد مصرف داروهای ضدپلاکتی مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل برای کاهش احتمال لخته سوال کنید

اهداف ABC دیابتی چیست؟

مجمع دیابت آمریکا (ADA) اهداف زیر را پیشنهاد داده است که البته ممکن است هدف هر کس فرق داشته باشد و در مورد آن باید با پزشک خود مشورت کنید.

قند خون

با استفاده از دستگاه سنجش قند خون به دفعاتی که تیم پزشکی توصیه می‌کنند میزان قند خون خود را اندازگیری کنید.

میزان هدف ADA برای قند خون

نتیجه معمول من

میزان هدف من

قبل از مصرف غذا: ۹۰-۱۳۰ میلی‌گرم/دسی‌لیتر

——- تا ——–

——- تا ——–

دو ساعت پس از مصرف غذا: زیر ۱۸۰ میلی‌گرم/دسی‌لیتر

زیر ——–

زیر ——–

قند A1C

حداقل دوبار در سال این قند را اندازه گیری گنید که متوسط قند را در ۲ تا ۳ ماه قبل نشان می‌دهد.

میزان هدف ADA برای A1C

نتیجه آخر من

میزان هدف من

زیر ۷ درصد

  

فشار خون

در هر بار ویزیت توسط پزشک باید فشار خونتان اندازگیری شود.

میزان هدف ADA برای فشارخون

نتیجه آخر من

هدف من

زیر ۸۰/۱۳۰ میلی‌متر جیوه

  

کلسترول و تری گلیسیرید

هر سال باید میزان کلسترول و چربی خون (تریگلیسرید) بررسی شود.

میزان هدف ADA

نتیجه آخر من

میزان هدف من

کلسترول LDL

زیر ۱۰۰ میلی‌گرم/دسی‌لیتر

  

کلسترول HDL

مردان: بالای ۴۰ میلی‌گرم/دسی‌لیتر

  

زنان: بالای ۵۰ میلی‌گرم/دسی‌لیتر

  

تری گلیسیرید

زیر ۱۵۰ میلی‌گرم/دسی‌لیتر

  

برنامه غذایی دیابتی ها

بسیاری از افراد فکر می‌کنند که با ابتلا به دیابت دیگر نمی‌توانند غذای مورد علاقه خود را میل کنند. ولی این غلط است و مهم میزان مصرف است. از تیم پزشکی بخواهید که شما را به یک کارشناس تغذیه ارجاع دهد تا رژیم مناسب را در اختیارتان قرار دهد.

میزان کربوهیدرات را اندازگیری کنید.

نان، چیپس، بیسکوئیت، برنج، میوه‌ها، شیر، ماست، سیب‌زمینی، ذرت، لوبیا و انواع شیرینی‌ها میزان بالای کربوهیدرات داشته و قند خون را به شدت بالا می‌برد. باید میزان مصرف این مواد را کنترل کنید.

از مواد غذایی با چربی اشباع کم استفاده کنید.

این کار سبب کاهش کلسترول و ابتلا به بیماری‌های قلبی می‌شود. مواد غذایی با چربی اشباع بالا شامل گوشت، کره، شیرکامل، خامه، پنیر، محصولات آماده و روغن‌ پالم و نارگیل است.

رژیم غذایی دیابتی ها

در صورت نیاز وزن‌تان را کاهش دهید.

با رژیم غذایی و فعالیت فیزیکی مرتب، وزنتان را به حد ایده‌آل کاهش دهید.

مصرف فیبر را افزایش دهید.

در رژیم غذایی خود از مواد پرفیبر مانند میوه، سبزیجات، غلات کامل، پاستا و نخود و لوبیا استفاده کنید.

فعالیت فیزیکی

فعالیت فیزیکی روزانه به کاهش قند خون، فشار خون و کلسترول، انعطاف‌پذیری مفاصل، قدرت قلبی و استخوانی، تن عضلانی و کاهش استرس کمک می‌کند. پزشک عملکرد قلبی را قبل از انجام هرگونه فعالیت فیزیکی جدید بررسی می‌کند و برنامه ورزشی به شما می‌دهد. به نکات زیر در انجام فعالیت فیزیکی توجه کنید:

۱- در طول روز فعال باشید:

باغبانی کنید، ماشین‌تان را بشویید، یکی دو ایستگاه قبل از مقصد از اتوبوس پیاده شده و بقیه راه را پیاده بروید و وقتی مشغول صحبت کردن با تلفن هستید راه بروید.

۲- ورزش‌های هوازی:

مانند پیاده‌روی تند، رقص، قایقرانی، شنا، دوچرخه‌سواری و ایروبیک در آب. ترجیحا حداقل ۳۰ دقیقه در روز و به مدت ۵ روز در هفته ورزش هوازی کنید.

۳- تمرینات کششی:

هر روز کل بدن خود را به خصوص دست‌ها و پاها را کشیده و در طی کار هم چند بار با کشیدن بدن خود استراحت کرده و استرس را کاهش دهید.

دارو

بسیاری از بیماران نیاز به دارو برای تنظیم قند، فشار و کلسترول خون دارند. اگر مدتی است که دیابت نوع ۲ دارید گاهی لازم است که داروهای خود را تغییر دهید. اگر نیاز به دریافت انسولین دارید بدان معنی نیست که دیابتتان بدتر شده است، بلکه باید دارو را تغییر داد به حد هدف قند خون دست یابید.

پزشک دوز دارو را برای شما تنظیم می‌کند. از او در مورد مصرف داروهای ضدپلاکتی مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل برای کاهش احتمال سکته و حمله قلبی سوال کنید.

سایر کارهای مراقبتی برای بیماران دیابتی

روزانه پاهای خود را از نظر هرگونه بریدگی، تاول، ورم و نقاط قرمز بررسی کنید. فورا هر گونه زخمی که خوب نمی‌شود را به متخصص عروق پا اطلاع دهید. در هر ویزیت از پزشک بخواهید که پاهایتان را چک کند.

سالانه تست بینایی انجام دهید تا زودهنگام، عروق چشمتان از نظر آسیب بررسی شود.

سالانه آزمایش ادرار انجام دهید تا عملکرد کلیوی‌تان بررسی شود.

واکسن آنفولانزا را سالانه تزریق کنید. حداقل یکبار هم واکسن ذات‌الریه بزنید و وقتی ۶۵ ساله شدید یکبار دیگر هم تزریق کنید (مگر اینکه در ۵ سال گذشته دریافت کرده باشید که دیگر لازم به تزریق نیست).

0
دکتر رضا مطلوب

دکتر رضا مطلوب

دکتر رضا مطلوب، دارای تخصص جراحی عمومی و فوق تخصص جراحی عروق و اندوواسکولار از دانشگاه علوم پزشکی تهران می باشد.
زنبیل خرید