پیشگیری از سکته مغزی و
جراحی تخصصی عروق گردن و مغز
مغز تنها ۲٪ از وزن بدن را دارد اما حدود ۲۰٪ از اکسیژن بدن را مصرف می‌کند. سلامت دو شبکه شریانی گردن، تعیین‌کننده سلامت مغز است.
نویسنده و بازبینی علمی: دکتر رضا مطلوب (متخصص جراحی عمومی و فوق تخصص جراحی عروق)
آناتومی عروق گردن؛ چرا این شریان‌ها حیاتی‌اند؟
خون‌رسانی مغز از طریق دو شبکه اصلی انجام می‌شود. هرگونه پلاک، تنگی یا لخته در این مسیرها می‌تواند به کاهش شدید جریان خون یا پرتاب لخته به عروق ریز مغز (و در نتیجه سکته) منجر شود.
٪۲
وزن مغز از کل بدن
٪۲۰
سهم مغز از اکسیژن و خون بدن
ICA
شایع‌ترین محل منشأ سکته
۲ شبکه
Carotid و Vertebrobasilar
روش ارزیابی
سونوگرافی داپلر و شاخص مچ-بازو
روش‌های درمان
Angioplasty، استنت و Bypass
بستری
اکثر موارد سرپایی
CLI
پذیرش اورژانسی، همان روز
TIA (سکته ناقص) و علائم کلینیکی هشداردهنده
در TIA، انسداد موقت یکی از عروق مغز علائم عصبی شدیدی ایجاد می‌کند که ظرف چند دقیقه تا حداکثر ۲۴ ساعت کاملاً برطرف می‌شود — اما خطر از بین نرفته است.
کوری موقت یک چشم Amaurosis Fugax
تاریکی ناگهانی مانند افتادن پرده سیاه جلوی یک چشم.
اختلال گفتار Dysphasia / Aphasia
بی‌ربط‌گویی ناگهانی یا عدم درک گفتار دیگران.
ضعف یک‌طرفه بدن Hemiparesis
بی‌حسی یا فلج موقت در صورت، دست یا پای یک سمت.
عدم تعادل ناگهانی Ataxia
گیجی شدید و از دست دادن تعادل بدون علت مشخص.
بیش از ۲۰٪ بیماران TIA
بدون مداخله فوری عروقی، ظرف چند روز آینده دچار سکته کامل و غیرقابل بازگشت می‌شوند. ارزیابی با سونوگرافی داپلر، CT آنژیوگرافی یا MRA باید فوری انجام شود.
درمان تنگی شریان Carotid و Vertebral
شدت تنگی بر اساس معیار NASCET درجه‌بندی می‌شود؛ تنگی بالای ۵۰٪ در بیماران علامت‌دار و بالای ۷۰٪ در بیماران بدون علامت نیازمند مداخله فوق‌تخصصی است.
جراحی‌های پیچیده گردن
مجاورت با اعصاب جمجمه‌ای و شریان‌های اصلی مغز، این جراحی‌ها را از پیچیده‌ترین پروژه‌های عروقی می‌سازد.
تومور Carotid Body — طبقه‌بندی Shamblin
توده‌ای پرعروق در محل دوشاخه‌شدن شریان کاروتید که بر اساس میزان چسبندگی به دیواره رگ درجه‌بندی می‌شود:
کم‌چسبندگی
جداسازی نسبتاً ساده از دیواره رگ
چسبندگی متوسط
احاطه نسبی رگ، نیاز به دقت بیشتر
چسبندگی شدید
احاطه کامل رگ؛ احتمال نیاز به پیوند عروقی
دنده گردنی (Cervical Rib) و TOS
دنده اضافی مادرزادی روی مهره هفتم گردن که به شریان Subclavian و اعصاب بازویی فشار می‌آورد و باعث انسداد شریانی، آنوریسم یا لخته در دست می‌شود. درمان: آزادسازی دقیق شریان و برداشتن کامل دنده گردنی و دنده اول از طریق برش Supraclavicular یا Transaxillary.
بدون مداخله فوری عروقی، ظرف چند روز آینده دچار سکته کامل و غیرقابل بازگشت می‌شوند. ارزیابی با سونوگرافی داپلر، CT آنژیوگرافی یا MRA باید فوری انجام شود.
مراقبت‌های دوره نقاهت و پیشگیری ثانویه
درمان جراحی یا Endovascular تنها بخشی از مسیر سلامت عروق مغز است؛ مراقبت پس از عمل به همان اندازه اهمیت دارد.
پایش فشار خون
کنترل دقیق برای جلوگیری از Hyperperfusion Syndrome پس از باز شدن رگ
دارودرمانی
مصرف منظم Antiplatelet (آسپرین/پلاویکس) و Statin برای تثبیت دیواره رگ
کنترل عوامل خطر
کنترل قند خون، ترک کامل دخانیات و اصلاح الگوی تغذیه